Malatya'nın sosyal yapısı, bütün özellikleriyle ülkemizin sosyal yapısının küçük bir örneğidir. Doğu Anadolu ile Batı Anadolu'yu, Kuzey Anadolu ile de Güney Anadolu'yu birbirine bağlayan yollar üzerinde oluşu, sosyal yapısının çeşitli renklerle süslenmesi olgusunu getirmiştir.
    Yukarı Fırat Havzası'nda yer alan Malatya, ülke yüzölçümünün % 1,6 sı olan 12,313 km2 alanıyla Türkiye'nin genişlik bakımından yirmi ikinci sıradaki ilidir. Doğu Anadolu'nun nüfus yoğunluğu yönünden ikinci ili konumundadır.
    Cumhuriyetin ilk yıllarında kendi halinde, kendine özgü sosyal yapısıyla yaşamını sürdüren Malatya, 1960'h yıllardan itibaren çevresinde yapılan bir dizi sulama ve elektrik üretimi amaçlı barajlar sonucunda bünyesine çok yoğun bir göç almıştır. Öncelikle baraj kenarlarında yoğunlaşan bu göç, gelenlerin sosyal yapısını ve kültürünü de Malatya'ya taşımıştır. Bu yönüyle Malatya, doğudan ve kuzeyden Elazığ-Erzincan kültürünü, güneyden Gaziantep - Kahramanmaraş kültürünü, batıdan da Kayseri ve Sivas kültürünü bünyesine almış ve bunu kendi bünyesinde şekillendirmeyi başarmıştır.
    1960'lı yıllardan önce fabrikası ve çalışma alanları sınırlı, tarıma dayalı bir yaşam sürdüren Malatya, bu nedenle batıya çok göç vermiş, Malatya'nın yerleşik ve nüfuzlu aileleri çoğunlukla İstanbul'a göç etmiş ve burada büyük bir potansiyel oluşturmuştur
İlimiz çevresindeki bir dizi barajın faaliyete geçirilmesi sonucunda batıya yönlendirilen göç tersine dönmüş, o güne dek işlenmeyen verimli tarım alanları işletmeye açılmış, kayısı bahçeleri düzenlenmesinde patlama yaşanmıştır
    İlin sosyal ve kültürel yapısı, gelişen ekonomiye paralel olarak canlılık ve çeşitlilik kazanmıştır
   Tüm bu gelişmeler sonucunda okur-yazar oranı Türkiye ortalamasının üstüne çıkmış, %91'e ulaşmıştır. İlimizin okur-yazar kesimi, gelişen sosyal yapıya ayak uydurarak ilimizin kültürel yapısını araştırmış, derlemeler yapmış, birçok basılı eser ortaya çıkarmıştır.
     Sosyal ve kültürel yapı, okullaşma alanında da büyük bir talebi beraberinde getirmiş, çok sayıda ilk ve orta dereceli okul yapılmıştır. Malatyalı hayırsever ve zengin işadamları, ülke çapında başlatılan "kendi okulunu kendin yap" kampanyası çerçevesinde ilimize onlarca okul kazandırmışlardır
   İlimizdeki kültürel yapıyı halk kütüphaneleri incelendiğinde kütüphaneden yararlanan kişilerle orantılı olarak Malatya insanının %50' sinin okuma alışkanlığı olduğunu görürüz
     İlimiz kütüphanelerindeki tüm kitap sayısının 300.000’in üzerinde olduğu göz önüne alınırsa kültür miraslarımız olan kitap potansiyeli açısından da büyük bir birikime sahibizdir
    Malatya'da görsel ve işitsel güzel sanatlardan tiyatro faaliyetleri de son yıllarda yoğunlaşmış, Sabancı Kültür Merkezi ve Belediye Tiyatro Salonu bünyesinde gerek Devlet Tiyatrosu, gerekse özel tiyatrolar tarafından yüzlerce oyun sergilenmektedir.
   İlimizin Anadolu'daki kültürlerin geçiş yollan üzerinde oluşu, kültürel yaşamını olumlu yönden geliştirmeye yardımcı olmaktadır.