DÜNYACA ÜNLÜ MALATYA KAYISISI VE İNSAN SAĞLIĞINA YARARLARI

     Malatya ve kayısı ismi o kadar iç içe girmiştir ki, Malatya denince kayısı, ka­yısı denince Malatya akla gelir. Hemen hemen tüm yerleşim yerleri büyük bir bahçe görünümünde olan Malatya'da meyveciliğin büyük bir bölümünü kayısı bahçeleri oluşturur Evliya Çelebi'nin de Seyahatnamesi'nde belirttiği gibi, küçük de olsa her Malatyalının bir kayısı bahçesi bulunmaktadır. Malatya'da kayısı yetiştiriciliğinin bu denli gelişmesinde doğal koşulların büyük bir etkisi vardır.

     Bunun yanında, ilin çeşitli yönlere doğru uzanan kara ve denizyollarının kavşak noktasında olması da, kayısıcılığın gelişmesinde rol oynayan önemli faktörlerden biridir. İlin doğal şartları, su, toprak ve nem özellikleri, kayısı tarımına son derece elverişlidir. Bu şartlar, ilimizde yetişen kayısı ağaçlarının ülkenin başka yörelerindekilere göre daha büyük ve uzun ömürlü olmasını sağlamıştır. İlimizde yetiştirilen kayısılar başka illerimizde ve dış ülkelerde yetiştirilmeye çalışılmıştır, fakat bütün bu çalışmalarda olumlu bir sonuca ulaşılamamıştır.
    Kayısının aşılanmamış türüne "zerdali" denir. Zerdalinin bir çok çeşidi olup çekirdekleri acıdır. Kayısı ağacının ortalama 20-25 yıllık bir yaşam süresi vardır. Bu ağacın, dikilen çitilinden beş yıl sonra meyve alınmaya başlanır. En verimli yılı ise, dikildikten oniki sene sonradır. Malatya'da kayısı yetiştiriciliğinin en önemli sorunu, don ve dolu olaylarıdır. Çok hassas bir bitki olan kayısı ağacı, bilgili bakım, bol gübre ve sıcak yaz günlerinde 20-25 günde bir sulama isteyen bir ağaçtır.1980 yılındaki bir değerlendirmeye göre Malatya, kuru kayısı üretiminde dünya çapında ilk, yaş kayısı üretiminde ise (dağılmadan önceki durumu ile) SSCB'den sonra ikinci sırayı almaktadır.
Bu değerlendirmeden çıkan sonuç da, Malatya'daki kayısı yetiştiriciliğinin önemini belirtir.limizde yetiştirilen kayısının %95'i kurutularak dış ülkelere satılmakta, ülkemize ve ilimize önemli miktarda "döviz" denilen dış para kazandırmaktadır.
   Malatya'da yetiştirilen kayısı çeşitlerinin başlıcaları şunlardır: Cöloğlu, Hacıhaliloğlu, Soğanoğlu, Kaba aşı, Sarıkız, Tosunoğlu, Tokaloğlu, Şekerpare, Yeğen, Hasanbey, Hacıkız, Hüdayi (Zerdali). Her bir türün tadı, kokusu, büyüklüğü ve lezzeti diğerlerinden farklıdır.
Bu kayısılar yaş ve kurutularak tüketildiği gibi, pestil, reçel, marmelat, lokum ve pulp yapılarak de değerlendirilir.
   1. Beynin yorulmasını önleyip, daha düzenli çalışmasını sağlar. Stresi azaltır.
  2. Vücudun en önemli depo ve laboratuarı sayılan karaciğerin tahrip olan kı­sımlarının tamirini sağlar.
   3. Dişlerin daha sağlam ve kuvvetli olmasında çok önemli etkisi vardır. (Evliya Çelebi, Seyahatnamesi’nde, Malatyalıların büyük çoğunluğunun dişlerinin inci gibi olduğunu söyler, herhalde bunda kayısının etkisi olmalıdır.)
   4. Kan yapımını artırarak, kansızlığa engel olur
  5. Mide ve oniki parmak bağırsağı ülserinin meydana gelmesine engel olur ve bu arada meydana gelmiş ülserin iyileşmesinde de rol oynar.
   6. Böbreklerde taş oluşmasını önler.
   7. Üreme sistemi üzerinde olumlu rolü bulunur.8. Kansere karşı koruyucu bir etkiye sahiptir.
  9. Kalp kaslarını kuvvetlendirir. Daha düzenli olarak çalışmasını sağlar. Klinik ölümdeki reanimasyon çalışmalarında kalbin cevap vermesinde de etkilidir.
  10. Kayısı suyu içen çocukların, özellikle matematik, fizik ve kimya derslerinde öteki öğrencilere göre daha başarılı olduğu, orta yaş insanların da bu suyu içmesi durumunda gün boyu zindeliğini koruyabildiği bilim adamlarınca yapılan deney ve araştırmalar sonucu ortaya konulmuştur.
   Ülkemiz insanı arasında, kayısı gibi insan sağlığı ve beslenmesi üzerinde çok olumlu yararları olan bir meyvenin, ne yazık ki, değeri yeteri kadar bilinmemektedir.
    Son yıllarda bu meyvenin yararları başta Avrupa ülkeleri olmak üzere, ABD ve dış ülkelerce keşfedilmiştir. Dış ülkeler önemli oranda Malatya’mızın kayısısını alarak tüketmektedirler. Bizim isteğimiz, yerli halkımızın da, bu meyvenin aşağıda sıraladığımız olumlu özelliklerinden yararlanmak için bu meyveyi tüketmeleridir.